ATG ACTUEEL

ATG nieuws 3/11/2011: 180.000 euro extra voor inrichting anti-tankgracht

Vlaams minister van Leefmilieu, Natuur en Cultuur Joke Schauvliege maakt 180.000 euro vrij voor het versterken van de ecologische en cultuurhistorische waarden van het projectgebied van 170 hectare in Haacht en de uitbouw ervan tot een toeristisch-recreatieve poort tot de regio. Het gaat om de tweede fase van het landinrichtingsproject waarvoor de Vlaamse Regering afgelopen vrijdag het planprogramma Antitankgracht Haacht goedkeurde.

De Antitankgracht bestaat uit een muur met langs liggende gracht. De constructie heeft een lengte van ca 3 km en een breedte die varieert van 30 tot 50 m. De Antitankgracht werd vlak voor de Tweede Wereldoorlog aangelegd tegen een dreigende inval van het Duitse leger. Het deel van de Antitankgracht in Haacht is het enige nog zichtbare en intacte overblijfsel hiervan. Het werd beschermd als monument en een groot deel van het omliggende gebied is erkend als natuurreservaat. Deze bescherming blijkt echter niet te volstaan om de ecologische, cultuurhistorische en recreatieve waarde van het gebied in stand te houden. Daarom wordt het gebied in twee fases heringericht.

De eerste fase is uitgevoerd. De gemeente Haacht en Natuurpunt hebbende de dichtgeslibte gracht en het sluikstort geruimd en een onthaalsite uitgebouwd.

Met de goedkeuring van het planprogramma Antitankgracht Haacht kan de tweede fase van de onderhoudswerken weldra starten. De Vlaamse Landmaatschappij zal met het vrijgemaakte budget gronden verwerven om de gracht te bufferen en de naburige archeologische site van Roost toegankelijk te maken. Naast de onthaalsite wordt ook een speeltuin ‘thema WO II’ aangelegd. De wandelpaden worden grondig aangepakt zodat er een uitgebreid wandeltraject ontstaat met aansluiting op de wandellussen in de omgeving. De uitvoering is voorzien voor 2013. Vlaams minister Joke Schauvliege versterkt op deze wijze de natuurwaarden en draagt bij tot het attractief maken van de omliggende regio ‘Brabantse Zuiderkempen’.

ATG nieuws 8/2011 : Meer Kamsalamanders in de ATG!

Het natuurgebied de Antitankgracht in Haacht kreeg de voorbije twee jaar een grondige opknapbeurt. Eén van de doelstellingen daarbij was de verbetering van het leefgebied van de zeldzame kamsalamander. Hoewel de werken nog niet lang achter de rug zijn, is het resultaat al zichtbaar. Het afgelopen voorjaar telden biologen van de Vlaamse Landmaatschappij en Natuurpunt maar liefst acht kamsalamanders in het gebied, het hoogste aantal dat ooit werd waargenomen op die plaats.

Na eerdere meldingen van de zeldzame kamsalamander in de Antitankgracht in Haacht namen de de Vlaamse Landmaatschappij en Natuurpunt het gebied grondig onder de loep. Telkens werden exemplaren gevonden van deze grote watersalamander, maar altijd in bescheiden aantallen. Daarom bedachten Natuurpunt, de VLM, de gemeente Haacht en de provincie Vlaams-Brabant een plan.

In 2010 werden twee nieuwe poelen gegraven en werd ook de Antitankgracht zelf aangepakt. De grote, lange gracht werd met enkele dammen opgedeeld in kleinere watervolumes. In een aantal van die kleinere stukken werd het slib geruimd. Voor de uitvoering van de werken werden grote machines ingezet. Die zorgden onvermijdelijk voor enige verstoring in het gebied. Biologen van de VLM en van Natuurpunt waren dan ook zeer verheugd toen er dit jaar maar liefst 8 kamsalamanders werden gevonden tijdens de inventarisatie, het grootste aantal dat ooit in de Antitankgracht werd waargenomen! Ook de alpenwatersalamander (zie foto) en de kleine watersalamander werden waargenomen.

Voor de nieuwe poelen zijn de verwachtingen voor dit jaar minder hoog. Toch werden er nu al larven van de alpenwatersalamander aangetroffen. Dat wijst op eensuccesvolle voortplanting van de alpenwatersalamander. Zodra de waterplanten zich meer ontwikkelen zal de meer kieskeurige kamsalamander binnenkort de nieuwe poelen ook koloniseren.

Niet alleen de amfibieën varen wel bij de natuurinrichtingsmaatregelen. Boven het water werden libellen (platbuik) aangetroffen en op de oevers waren duidelijk sporen van ree herkenbaar. De uitgevoerde werken leveren reeds op korte termijn een bijdrage aan de mooie natuur rond, en in de Antitankgracht!

ATG nieuws 8/2010 : Persbericht Vlaamse Landmaatschappij, Aanleg poelen kamsalamander Anti-tank gracht Haacht

De gemeente Haacht, Natuurpunt Haacht vzw, de Cultuurraad van Haacht en de Haachtse Geschied- en Oudheidkundige Kring HAGOK sloegen in 2006 de handen in elkaar om te onderzoeken of het gebied ‘antitankgracht’ opgewaardeerd kon worden. Samen met de Vlaamse Landmaatschappij werden ondertussen de eerste stappen genomen.
Het gebied rond de Antitankgracht te Haacht is zeer amfibierijk met de aanwezigheid van een zestal soorten, waarvan één zeldzame soort nl. de kamsalamander. Om het habitat van deze soort te verbeteren worden er in augustus 2010 een aantal werken uitgevoerd. Zo worden er poelen met een moeraszone gegraven en bomen gekapt  voor een ideale bezonning van het  voortplantingswater. Om te kunnen genieten van deze zone wordt er in de onmiddellijke omgeving een picknickplaats aangelegd.

Poelen voor de kamsalamander
Als uitbreiding van de voortplantingsbiotoop van de kamsalamander worden twee poelen gegraven. Deze worden aangelegd in een recent aangekocht perceel van Natuurpunt.

Een goede bezonning van de poelen is belangrijk voor de voortplanting van de kamsalamander. De lichtinval zorgt voor een snelle opwarming van het water. Hierdoor wordt de ontwikkeling van de eitjes en larven bevoordeeld. Daarom worden er langs de Antitankgracht enkele bomen en struiken gerooid zodat een maximale lichtinval wordt gegarandeerd. Om nog meer van het effect van de zonnewarmte te kunnen genieten, worden de zuidgerichte oevers onder een flauwe helling aangelegd.

Compartimentering en ontslibbing antitankgracht
Een verdere ontwikkeling van goede voortplantingswaters is mogelijk door een compartimentering binnen de antitankgracht zelf. Door de aanleg van een aantal gronddammen in de gracht is het mogelijk om meerdere kleine watervolumes te creëren i.p.v. één groot. Hierdoor neemt de lengte van de oever toe en kan er meer variatie en diversiteit ontstaan.

Een ontslibbing van de antitankgracht zorgt ervoor dat het plantenbestand zich opnieuw kan uitbreiden en ontwikkelen. Ook deze maatregel heeft voordelen voor de kamsalamander en andere amfibieën. Samen met de benodigde waterplanten voor de ei-afzet (salamanders hechten hun eitjes aan de blaadjes van waterplanten) zullen er ook meer ongewervelden verschijnen en dus ook meer voedseldieren voor de kamsalamander.

Picknickplaats en milieueducatie

De natuurlijke picknickzone doet dienst als toegangspoort van het natuurgebied. Hier is er ook plaats voor milieu-educatie.

Rondom het perceel wordt met de vrijgekomen grond uit de poelen een aarden wal opgeworpen. Voor een groter aanbod aan overwinteringsplaatsen voor de kamsalamander wordt op deze wal een gemengde houtkant aangelegd. Tevens kunnen ze overwinteren in een aangelegde wand van boomstammetjes, die een natuurlijke afscheiding vormt tussen de picknickzone en de poelen.

Kostprijs en subsidies
De inrichting kost 19904,50 euro en wordt voor de helft gefinancierd door de gemeente Haacht en Natuurpunt Haacht, en voor de andere helft door de provincie Vlaams-Brabant door middel van subsidies voor gemeentelijke natuurprojecten.

Toekomstplannen

De Antitankgracht Haacht is een natuurgebied met een verhaal. Een verhaal dat gaat over WOII en dat de partners willen bewaren en toonbaar maken voor de volgende generaties. Naast de ecologische en cultuurhistorische opwaardering, gaat er daarom aandacht naar de recreatieve ontwikkeling van het gebied. Zo wordt er in  2011 gestart met o.a. de inrichting van de onthaalsite aan de Keerbergsesteenweg. De blikvanger van de onthaalsite wordt een replica van een cointet-element, gemaakt door de leerlingen van de richting TSO van het Don Bosco college in Haacht.

ATG nieuws 09/2009

Als uitbreiding van de voortplantingsbiotoop van de kamsalamander worden twee poelen gegraven. Deze worden aangelegd in een recent aangekochte perceel van Natuurpunt. De poelen zullen voldoende diep worden uitgegraven zodat ze tenminste waterhoudend blijven voor de duur van de larvale ontwikkeling van de kamsalamander. De locatie van de poelen wordt zo gekozen dat er een maximale lichtinval is, dus niet in de schaduw van bomen. Deze lichtinval zorgt voor een snelle opwarming van het water. Hierdoor wordt de ontwikkeling van de eitjes en larven bevoordeeld. Om nog meer van het effect van de zonnewarmte te kunnen genieten, worden de zuidelijk gerichte oevers onder een flauwe helling aangelegd.

Een verdere ontwikkeling van goede voorplantingswaters is mogelijk door een compartimentering binnen de antitankgracht zelf. Door de aanleg van een aantal gronddammen in de gracht is het mogelijk om meerdere kleine watervolumes te creëren in plaats van één groot volume. Hierdoor neemt de lengte van de oever toe en kan er meer variatie en diversiteit ontstaan. Eventueel kan er in diepte van de verschillende waterpartijen wat gevarieerd worden, zodanig dat er een verscheidenheid ontstaat in het waterregime:  van permanente tot droogvallende waterpartijen.

Een extra voordeel van meerdere waterpartijen is de risicospreiding. Bij onverwachte voorvallen (inspoeling van meststoffen, pesticiden, influx van vis) beperkt het kwaad zich maar tot een deel van het geheel en is er nog voldoende buffer voor de amfibieënpopulatie in de andere waterpartijen.

Indien de antitankgracht beoogd wordt als een goed voortplantingswater voor amfibieën dienen er zeker over grote stukken de bomen en struiken gerooid te worden teneinde een goede opwarming van het water toe te laten.

Een ontslibbing van de antitankgracht zorgt ervoor dat het plantenbestand zich opnieuw kan uitbreiden en ontwikkelen. Ook deze maatregel heeft voordelen voor de kamsalamander en andere amfibieën. Samen met de benodigde waterplanten voor de ei-afzet (salamanders hechten hun eitjes aan de blaadjes van waterplanten) zullen er ook meer ongewervelden verschijnen en dus ook meer voedseldieren voor de larvale en adulte kamsalamanders. Deze ontslibbing wordt gepland na de larvale ontwikkeling en metamorfose van de kamsalamander. Vanaf september – oktober zullen de meeste kamsalamanders zich in hun landbiotoop bevinden en is het risico op verwijderen van kamsalamanders (opscheppen met slib) het kleinst.

Voor een groter aanbod aan overwinteringsplaatsen kan er mogelijk nog een gemengde houtkant aangelegd worden aan de rand van het recent aangekochte perceel. Kamsalamanders overwinteren in vochtige ruimtes, beschut tegen de ergste weersomstandigheden. Meestal zitten zij onder takkenhopen, bladerhopen, in oude muizenholletjes. Dergelijke omstandigheden doen zich meestal voor in houtkanten, struwelen en bosjes.

De aanleg van de twee poelen en de ontslibbing zijn al opgenomen in de planning. De overige maatregelen (compartimenteren van de gracht, plaatselijk rooien van de bomen langs de gracht en aanplant van een haag) zijn nog in beraad en moeten nog verder onderzocht en besproken worden.

ATG nieuws 09/2008

Voor het erkend natuurgebied (sinds 2001) en beschermd monument (sinds 1999) anti-tankgracht, in 2006 nog verkozen door de lezers van het Nieuwsblad tot mooiste plekje van Vlaanderen in de categorie "rivieren, beken en sloten", is Natuurpunt Haacht reeds jaren op zoek naar middelen om de nodige beheerswerken uit te voeren. En eindelijk is het dan zover. Natuurpunt Haacht, het gemeentebestuur en HAGOK slaan de handen in mekaar om onder begeleiding van de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) "de natuurlijke, cultuurhistorische, toeristisch-recreatieve en educatieve waarde van het gebied anti-tankgracht" op te waarderen. Op een info vergadering in het Breughels Gasthof eerder dit jaar werden de plannen reeds voorgesteld. Maar nu krijgen ze stilaan concreet vorm.

De belangrijkste acties zijn de volgende:

-De eerste honderden meters gelegen aan de bunker en de Dijle werden sinds de jaren '70 volgestort met allerlei afval: niet alleen bouwafval en wat groot huishoudelijk afval maar allerlei afval door elkaar (klasse II). Naar aanleiding van de erfgoeddag in 2005 werd reeds een deel van het stort verwijderd. Een van de doelen van het huidig project is nu ook de rest van de stort te verwijderen.

-Grote delen van de gracht geraken dichtgeslibd en verland en dienen geruimd te worden. De vorige grote ruiming dateert van eind de jaren '90. Ook het ontwaterd slib van die ruiming die gewoon aan de rand werd gestockeerd zal geruimd worden. Ook moeten er heel wat houtkanten gekapt worden om het zicht op het landschap te vergroten, de bladval in de gracht te verminderen en meer licht op de gracht toe te laten.

-Natuurstudie naar de waterhuishouding, fauna (kleine zoogdieren, vogels en amfibieën zoals de Kamsalamder) en flora. -Herstel van het sluizencomplex, herwaardering van de bunker, de opstelling van een cointet element, herstel van doorgangen, schotten e.d.

-De inrichting van een sobere onthaalstructuur bij de Hansbrug (parking, fietsenstalling, pick nick tafel, infodragers, ...) om de bekendheid van de ATG te verhogen.

Het totale budget voor de bovenstaande werken wordt geraamd op € 300.000 dat zullen gedragen worden door de gemeente, Natuurpunt Haacht en andere subsidiërende overheden zoals de provincie Vlaams Brabant en het Vlaams Gewest. De eerste grote werken zullen dit najaar weldra van start gaan zoals het ruimen van grote delen van de gracht, het verwijderen van het ontwaterd slib van de vorige ruiming en de start met het verwijderen van het stort aan het begin van de gracht. Hiertoe zal er ook heel wat moeten gekapt worden om de ruiming mogelijk te maken. Samen met dit project hoopt Natuurpunt Haacht nog enkele percelen te kunnen verwerven om zo het natuurgebied te vergroten en te vrijwaren voor de toekomst. En hopelijk kan binnen enkele jaren de anti-tankgracht weer pronken als "mooiste plekje van Vlaanderen in de categorie rivieren, beken en grachten".

Bekijk hier de detail pagina van het VLM project.

ATG nieuws 03/2008

Sinds maart 2008 wordt de grondwatertafel gemonitord. Onderstaand kaartje geeft een overzicht van het meetnet.



Hier vind je meer achtergrondinformatie over grondwaterpeilingen.
Hier vind je meer informatie over het de uitbouw van een meetnet in reservaten.